23. Sacrum Profanum: 6–11 listopada 2025 

Sacrum Profanum nadal buduje mosty – między estetykami, dziedzinami sztuki i wspólnotami, skupiając się na znaczeniu i różnych interpretacjach nazwy festiwalu. W tym roku koncentrujemy się na improwizacji, współpracy, kierowaniu się intuicją, działaniu z intencją, interakcji z dziełem oraz inspiracji. Planujemy działania łączące muzykę z teatrem, performansem, literaturą, sztuką, wychodzące w przestrzeń publiczną (site-specific) oraz koncert wspólnotowy. Zamiast wydarzeń czy koncertów chcemy tworzyć doświadczenia wykraczające poza muzykę. Podejmujemy tematy natury, pamięci, obecności, troski o siebie, a przede wszystkim czasu. 

 Wspólnie z MOCAK-iem i festiwalem Eufonie (Narodowe Centrum Kultury) sięgamy po głośną (w przenośni i dosłownie) instalację dźwiękową Konrada Smoleńskiego EVERYTHING WAS FOREVER UNTIL IT WAS NO MORE, która reprezentowała Polskę na weneckim Biennale w 2013 roku. Działamy w zrównoważony sposób, kierując się ideą ekologii artystycznej i przywracania do obiegu ważnych istniejących dzieł. Na pracę Smoleńskiego składają się dwa spiżowe dzwony, których bicie jest rejestrowane i przetwarzane elektronicznie, a następnie odtwarzane przez ściany głośników. Istotnym jej elementem jest wibrująca podłoga, która stanowi także scenę dla koncertów wchodzących w interakcję z instalacją. Artysta, przełamując stereotypy i oczekiwania, kreuje sferę doświadczenia, do której wejdą zaproszeni muzycy i publiczność. Granice między sceną muzyczną i przestrzenią sztuki zostają zatarte.  

INSTAIMPROWIZACJE to główne pasmo koncertów tegorocznej edycji, które w formie improwizacji będą wchodzić w interakcje z instalacją Smoleńskiego. Spośród obecnych na festiwalu wykonawców i kompozytorów wybieramy na każdy dzień parę artystów, którzy dotąd ze sobą nie pracowali i zapraszamy ich do improwizacji we wnętrzu i interferencji z dźwiękową pracą Smoleńskiego. Do tej grupy należą: polski saksofonista Marek Pospieszalski, francuski artysta grający na magnetofonach szpulowych Jérôme Noetinger, amerykański perkusista Marshall Trammell, brytyjska turntablistka Mariam Rezaei, duński wiolonczelista Jakob Kullberg, brytyjska saksofonistka Cath Roberts, francuski gitarzysta Guilhem Lacroux, norweska wokalistka i kompozytorka Maja Ratkje oraz francuski muzyk grający na lirze korbowej Yann Gourdon. Wszyscy na co dzień stosują opóźnienia i przetwarzanie dźwięku, kluczowe elementy instalacji Smoleńskiego.  

Warszawską prezentację instalacji opatrzono podtytułem Próba czasu, odnoszącym się do idei iluzoryczności czasu towarzyszącej pracy jeszcze w Wenecji. Sacrum Profanum podejmuje temat czasu tym razem od innej strony – jego nieuchwytności i efemeryczności, szczególnie istotnych w kontekście improwizacji, innego z głównych punktów zainteresowania festiwalu. To spotkania impromptu, kierowane intuicją, w których muzycy są głęboko zanurzeni w tu i teraz. Podobnie odbiorca – przez chwilę nieuwagi może przegapić przebłysk geniuszu, wyjątkowego porozumienia i połączenia w muzyce. Ulotność jest wpisana w tę dziedzinę sztuki i działania festiwalu. „Dyskutując” z czasem, szukamy trwalszych form prezentacji dźwięku. 

Festiwal w ogóle współpracami stoi. Wspólnie z brytyjskim festiwalem hcmf// rozpoczynamy projekt Across the North Sea, w ramach którego będziemy wzajemnie eksplorować elektroniczne sceny i wspólnie ze współczesnymi artystkami odnosić się do spuścizny słynnych studiów muzyki elektroakustycznej. W ramach wymiany w Krakowie solowe sety zagrająCath Roberts i Mariam Rezaei, a publiczność w Huddersfield usłyszy Martynę Bastę i Aleksandrę Słyż. Inicjatywę wspiera British Council w Polsce w ramach UK/Poland Season 2025. Wsparcia innym naszym działaniom udzieliły również Instytut Francuski oraz Ambasada Królestwa Norwegii w Polsce. Bez wahania zapowiadamy festiwal koncertem Hańby! grającej 10:10. Piosenki Warszawskiej Jesieni. Pokazujemy w ten sposób wspólnotę idei z warszawskim festiwalem, a także samym zespołem i Nowohuckim Centrum Kultury, organizatorami wydarzenia. Muzeum Manggha i Oto Fundacja zapraszają z kolei na koncert z kameralną muzyką Aleksandry Słyż napisaną do haiku Czesława Miłosza. 

Na zakończenie festiwalu zagra Sinfonietta Cracovia. W trakcie naszej kilkuletniej współpracy repertuar orkiestry poszerzył się o liczne kompozycje współczesne. Tym razem dołączą do niego inspirowane naturą dronowo-ambientowe utwory Evy-Marii Houben oraz Marka Pospieszalskiego. Warto zatrzymać się na chwilę przy tym drugim nazwisku – Marek jest tegorocznym rezydentem festiwalu. Obecnie ma swój piękny lot, a my chcemy żeby szybował wysoko! Usłyszymy go jeszcze w InstaImprowizacji z Guilhemem Lacroux i instalacją Konrada Smoleńskiego oraz jako połowę duetu Malediwy obok Qby Janickiego. Ich koncert odbędzie się w formule bitwy – format dobrze znany z kultury hiphopowej czy slamów poetyckich przeszczepimy na grunt eksperymentalnej improwizacji. Malediwy zmierzą się w niej z Colinem Websterem i Borją Díazem. Scenę alternatywną reprezentuje także francuski zespół La Baracande związany z kolektywem La Nòvia. Proponujący nowe spojrzenie na tradycję lamentacji zespół zagra mieszankę chwiejnego rocka, opętanego bluesa, free jazzu i taranteli w nowych interpretacjach ludowych pieśni zachowanych dzięki zarejestrowanemu w latach 50. i 60. XX wieku repertuarowi koronczarki Virginie Granouillet. Ważną rolę odegra poezja. Poza tekstami Grzegorza Uzdańskiego napisanymi dla Hańby!, haiku Miłosza w utworze Słyż, wierszami Ezry Pounda śpiewanymi przez Kullberga, w programie znalazło się miejsce dla sonetów Szekspira, które są fundamentem zwichrowanych pieśni Mai Ratkje i Stiana Westerhusa, tym razem z akustycznym instrumentarium.  

Podejmujemy także różne działania edukacyjne, w tym artystyczne. Wraca format SP4Kids i to w pięknym stylu za sprawą spektaklu familijnego Frajda Granda Bzik Anieli Kokoszy, Pauliny Giwer-Kowalewskiej i Agnieszki Dubilewicz do muzyki Hani Rani. Trzy performerki w swobodny, otwarty i włączający sposób budują i odkrywają wielozmysłowy świat. To przedstawienie bez słów dla dzieci od 3. roku życia i bliskich im dorosłych. Uwagę młodych talentów zwracamy nie tylko na koncerty, ale też warsztaty umuzykalniające Eksperymentuj! Jędrzeja Siwka – to kolejna już edycja tych znakomitych zajęć. Krakowska odsłona projektu Music Research Strategies powstanie we współpracy ze studentami perkusji Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie pod kierownictwem dr. hab. Aleksandra Wnuka. Razem z perkusistą, badaczem, kompozytorem i improwizatorem Marshallem Trammellem przygotują antypomnikowy rytuał grupowej improwizacji wokół wspólnie wybranego tematu społeczno-politycznego. Zorganizujemy kursy mistrzowskie z wiolonczelistą Jakobem Kullbergiem. Cieszymy się ze współpracy z lokalnym środowiskiem muzyki współczesnej – nie tylko Akademią Muzyczną, ale także zespołami Sinfonietta Cracovia i Kraków Improvisers Orchestra. 

Kontynuujemy eksperymenty z formą koncertu, ponownie kilka z nich przyjmie nietypową postać. Od kilku lat organizujemy festiwal w czasie długiego weekendu przy okazji 11 listopada, oferując też alternatywny sposób spędzania tego czasu. Chcemy iść za tym dalej i włączyć się w obchody Święta Niepodległości. To także nasza niepodległość – cieszmy się nią razem. Immanentną cechą niepodległości jest wolność. W sztuce to przede wszystkim autorska wypowiedź i brak cenzury. To także otwartość na eksperyment, a wreszcie i improwizacja. Zapraszamy na wyjątkowy koncert Krakow Improvisers Orchestra w Marszu Niepodległej Muzyki w ścisłym centrum Krakowa! Wyjątkowa będzie także Geneza przy Kopcu Kraka i na krakowskich Błoniach, czyli występ szwajcarskiego zespołu Alponom grającego na rogach alpejskich. Grupa wystąpi kolejno o zachodzie, wschodzie, zachodzie i wschodzie słońca z czteroczęściową kompozycją Stephena O’Malleya, amerykańskiego gitarzysty, metalowca i kompozytora, przeznaczoną pierwotnie do wykonania w otoczeniu megalitycznych menhirów w Carnac. To wydarzenie site-specific, próba zharmonizowania muzyki z naturalnym cyklem dnia i przyrody oraz dźwiękami otoczenia.  

Po zeszłorocznym pamiętnym wieczorze z Marinem Formentim w Hevre w tym roku zapraszamy do kazimierzowskiego klubu na Domówkę z Sacrum Profanum. Konkretnie na trzy sety z fortepianem w centrum – bez podziałów, wspólnie, po prostu się przy nim spotkajmy. My przygotujemy wygodne siedziska, a Ty zadbaj o to, żeby wprawić się w dobry nastrój. Czuj się swobodnie! Martyna Zakrzewska zagra Sonaty i Interludia Johna Cage’a, zapisaną improwizację, w której brzmienie fortepianu eksplorowane jest z pomocą śrub, wkrętów, kawałków plastiku i gumy. Występ będzie rejestrowany na żywo przez kamery rozmieszczone wokół fortepianu, a wideo – przetwarzane przez Aleksandrę Ołdak, co stworzy instalacyjną wręcz przestrzeń. Wraca do nas Jakob Kullberg. Tym razem usłyszymy jego piosenki w nowej wersji na głos i wiolonczelę oraz fortepian w wydaniu kanadyjskiego pianisty eksperymentalnego Matta Chobotera. Wiolonczela znów wyląduje na kolanie, jak gitara. Wygląda na to, że Kullberg odnalazł swoją niszę gdzieś na styku popu, jazzu, folku, swobodnej improwizacji i muzyki współczesnej. Będzie śpiewał swym przyjemnym głosem teksty nadpisane na poezji Ezry Pounda i braci Petera i Michaela Gizzich. Na koniec Jérôme Noetinger i Andrzej Karałow przedstawią elektroakustyczną improwizację. Muzyka duetu, pełna migoczących dźwięków i efemerycznej ekspresji, łączy subtelne frazowanie i harmoniczną grę fortepianową z magnetycznymi i elektronicznymi manipulacjami na taśmie.  

Ciąg dalszy ma także Kultura fizyczna, seria wydarzeń łączących aktywności rekreacyjno-sportowe z muzyką. Wracamy z CardioPiotra Peszata – sesją treningu cardio z profesjonalną trenerką, a może koncertem muzyki współczesnej z improwizującą rozszerzonymi technikami flecistką. W koncercie Kwartludium usłyszymy trzy nowe kompozycje, napisane przez Annę Sowę, Magdalenę Gorwę i Adama Porębskiego. Zainspirowane zostały odpowiednio: lekcjami wychowania fizycznego, jogą i wyciszeniem, a także muzyczno-dźwiękowymi aspektami bilarda. Wrócimy też do Box of Boxing Dominika Strycharskiego, który do swojego utworu podszedł z perspektywy ringu bokserskiego. Zresztą ring będzie sceną dla Kwartludium, a dla publiczności przewidziano opcje przyłączania się do gry, działań, ćwiczeń… Przekonajcie się sami.  

Do zobaczenia! 

Krzysztof Pietraszewski
Dyrektor Artystyczny Sacrum Profanum